Waxaa qoray Pesach Benson • Juun 10, 2026
Yeruusaalem, 10 Juun, 2026 (TPS-IL) — Kineset-ka Israa'iil ayaa Talaadadii meel-maris horudhac ah ka ansixiyay hindise Sharci Aasaasi ah oo qeexaya barashada Tooraad-ka inay tahay qiimo aasaasi ah oo dalka u gaar ah, taasoo horumarinaysa sharci ay wadaan xisbiyada diimeedka (Xaredi). Dhaleeceeyayaashu waxay sheegayaan in tallaabadani ay kordhin karto xayiraadaha qorista ciidanka ee ardayda yeshiva-da, iyadoo sidoo kale kordhinaysa deeqaha dawladda ee kuwa laga reebo adeegga milatariga.
Hindisaha oo uu soo jeediyay Xubin Kineset ah Rabbi Moshe Gafni, oo ah guddoomiyaha qaybta Degel HaTorah ee Yuhuudda Toorada Midoobay, ayaa lagu meel-mariyay cod 56-43 ah, iyadoo ay taageerayaan xubnaha dawladda. Hindise la mid ah oo ka yimid xisbiga Shaas ayaa la filayaa inuu horumar gaaro waxaana laga yaabaa in lagu biiriyo hindisaha Gafni.
Sharci-dajintu waxay doonaysaa inay barashada Tooraad-ka ku qorto "qiimo aasaasi ah oo ka mid ah dhaxalka ummadda Yuhuudda" iyo inay aqoonsato barashada Tooraad-ka ee muddada dheer inay tahay "adeeg muhiim ah" oo loo hayo dalka – magac-siin ay dhaleeceeyayaashu sheegayaan inay yeelan karto saameyn sharci iyo mid dhaqaale oo ku saabsan xayiraadaha qorista ciidanka. Dhaleeceeyayaashu waxay ku doodayaan in ereybixinta ay leedahay saameyn ballaaran oo ku saabsan xaaladda sharci iyo mid dhaqaale ee ragga Xaredi ee aan u adeegin ciidanka.
"Barashada Tooraad-ka ayaa ahayd waxa uu ku sugnaa ummadda Yuhuudda kumanaan sano; waxay ahayd gabaadka dadka xilliyadii oo dhan," ayuu yiri Gafni.
Siiinta hindisaha heer Sharci Aasaasi ah waxay siinaysaa miisaan la mid ah dastuurka nidaamka sharciga ee Israa'iil.
Is-qabqabsi gudaha isbahaysiga ayaa soo baxay ka dib markii xisbiga Shaas uu markii hore soo jeediyay luuqad ku baaqaysa sinnaanta xuquuqda u dhaxaysa ciidanka iyo ardayda Xaredi. Luuqadda waxaa dib loo saaray ka dib markii ay diideen xildhibaanno, oo ay ku jiraan shakhsiyaad ka socda xisbiga Sayuuniyada Diinta.
Codbixinta ayaa muujisay khilaaf dhif ah oo ka dhex jira isbahaysiga. Xubnaha Kineset-ka ee codka diidayay sharci-dajinta waxaa ka mid ahaa Yuli Edelstein iyo Dan Illouz oo ka socda Likuud, Xubin Kineset ah Moshe Solomon oo ka socda Xisbiga Sayuuniyada Diinta, iyo Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Dibadda Sharren Haskel oo ka socda Xisbiga New Hope.
Hogaamiyaha mucaaradka Yair Laabid ayaa si weyn u dhaleeceeyay sharci-dajinta, isagoo yiri, “Maxay sharcigan ku lug leedahay barashada Tooraad-ka? Kani waa sharci lagu maalgeliyo ka feydka. Kani ma aha sharci ku saabsan Tooraad-ka, kani waa sharci ku saabsan lacagta.”
Ra'iisul Wasaarihii hore Naftali Benet ayaa ka digay in tallaabadani ay "si weyn u dhaawici doonto Dawladda Israa'iil," isagoo intaa ku daray "iyada oo aan lahayn dhaqaale shaqaynaya iyo iyada oo aan lahayn ciidan, si fudud uma noolaan karno halkan."
Hindisaha ayaa hadda u gudbi doona Guddiga Dastuurka, Sharciga iyo Cadaaladda ee Kineset-ka si loogu sii doodo. Shuruucda Aasaasiga ah ee Israa'iil waxay u shaqeysaa sidii qaab-dhismeed la mid ah dastuurka, iyadoo siinaysa miisaan sharci oo dheeraad ah sharci-dajinta noocan ah.
Isbahaysiga talada haya waxaa saameeyay fashilkiisa ku aaddan meel-marinta sharci wax ka qabanaya xayiraadaha qorista ciidanka ee ardayda yeshiva-da Xaredi, taasoo ah arrin muddada dheer taagneyd oo xasaasi ah siyaasad ahaan.
Waxaa lagu qiyaasaa in 80,000 oo nin oo Xaredi ah oo u qalma adeegga milatariga aysan weli ku biirin. Hogaamiyeyaasha isbahaysiga ee ku tiirsan taageerada siyaasadeed ee Xaredi ayaa si isdaba-joog ah ugu dhibtooday inay helaan xal la wada ogol yahay oo ay ku qancaan hoggaanka Xaredi iyo Israa'iiliyiinta dalbanaya waajibaad ciidan oo siman.
Ciidanka ayaa bilaabay diyaar garowga qorista ardayda yeshiva-da ka dib markii Maxkamadda Sare ee Israa'iil ay ku go'aamisay sanadkii 2024 in xayiraadaha loogu talagalay bulshada Xaredi ay yihiin kuwo sharci darro ah.
Adeegga milatariga ayaa khasab ku ah inta badan muwaadiniinta Israa'iil. Si kastaba ha ahaatee, Ra'iisul Wasaarihii ugu horreeyay ee Israa'iil, David Ben-Gurion, iyo raabiyada ugu waaweyn ee dalka ayaa gaaray heshiis "xasilooni" ah oo dib u dhigay adeegga milatariga ee ragga Xaredi ee wax ku baranaya yeshivot-ka, ama machadyada diimeed. Wakhtigaas, wax aan ka badnayn dhowr boqol oo nin ayaa wax ku baranayay yeshivot-ka.
