Yeruusaalem, 16 December, 2025 (TPS-IL) — Shirkad cusub oo Israa’iili ah oo la yiraahdo nT-Tao iyo Jaamacadda Ben-Gurion ee Naqab ayaa ku dhawaaqay horumar muhiim ah oo ku saabsan xakamaynta tamarta la siiyo mashiinnada isku-darka tamarta (fusion reactors), taasoo ah caqabad weyn oo ka hortagta in tamarta isku-darka la isticmaalo.
Cilmi-baarista ay sameeyeen, oo lagu daabacay majalladda cilmi-baarista ee Actuators, ayaa soo bandhigaysa “kontaroolo aan toos ahayn” (nonlinear controller) cusub oo hubinaya in tamarta ay si joogto ah u qulqulayso xataa marka ay si degdeg ah isbedbedelayso plasma-da ku jirta mashiinka. Tamarta isku-darka waa tamarta la sii daayo marka ay isku-darkaan unugyada atamka si ay u sameeyaan unug ka weyn, taasoo soo saarta tamar nadiif ah oo badbaado leh, sida tamarta qorraxda.
Plasma-da isku-darka ayaa ah mid aan la saadaalin karin, waxaana nidaamyada caadiga ah ay ku adag tahay inay ilaaliyaan tamarta joogtada ah. Habka cusub wuxuu u oggolaanayaa nidaamka nT-Tao inuu si toos ah u hagaajiyo wakhtiga dhabta ah, taasoo kordhisa waxtarka isla markaana yaraynaysa tirada tijaabooyinka loo baahan yahay.
“Xakamaynta tamarta ‘pulsed-power’ waa aasaas u ah mashiinnada isku-darka ee yar-yar,” ayuu yiri Natan Schecter, agaasimaha korantada ee nT-Tao. “Shaqadani waxay bixisaa hab lagu dejiyo isla markaana lagu kordhiyo tamarta la siiyo xaaladaha aadka u degdegga ah ee samaysanka plasma.”
Cilmi-baarista waxaa hoggaaminayey Ohad Akler, oo ah injineer ka tirsan nT-Tao, iyo Prof. Alon Kuperman oo ka socda Jaamacadda Ben-Gurion. Akler wuxuu intaa ku daray, “Maadaama isku-darka tamarta uu u sii socdo naqshado degdeg ah oo aad u sarreeya, awoodaha xakamayntaani waxay noqonayaan kuwo lama huraan ah.”
nT-Tao waxa ay horumarinaysaa mashiin yar oo awood u leh inuu soo saaro 10-20 megawatt oo tamar nadiif ah oo deggan. Habkan xakamaynta ayaa ah tallaabo muhiim ah oo lagu gaarayo in teknoolojiyaddan ay noqoto mid la isku halayn karo oo diyaar u ah isticmaalka dhabta ah ee xarumaha xogta, warshadaha, maraakiibta, iyo xataa tuulooyinka fog fog.
Mashiinnada isku-darka ee yar-yar ee leh xakamaynta horumarsan ee tamarta ‘pulsed-power’ ayaa beddeli kara sahayda korantada ee meelaha fog fog iyo kuwa aan lahayn shabakad koronto. Iyagoo si toos ah u dejinaya tamarta xataa marka ay si degdeg ah isbedbedelaan culayska plasma, mashiinnadani waxay siin karaan tamar la isku halayn karo bulshooyinka go’doonsan ama gobollada leh shabakado koronto oo daciif ah. Awooddooda is-hagaajinta ayaa sidoo kale ka dhigaysa kuwo ku habboon korontada degdegga ah ama kaydka, iyagoo hubinaya koronto joogto ah inta lagu jiro go’doonka ama xaaladaha muhiimka ah iyada oo aan loo baahnayn faragelin badan oo dadka ah.
Intaa waxaa dheer, teknoolojiyaddan ayaa saameyn weyn ku yeelan karta codsiyada warshadaha, ganacsiga, iyo kuwa badda. Warshadaha iyo xarumaha wax-soo-saarka ayaa awood u yeelan doona inay ku shaqeystaan hawlo tamar sare leh oo leh tamar nadiif ah oo deggan, halka xarumaha xogta ay ka faa’iideysan karaan koronto la isku halayn karo oo la kordhin karo oo la qabsata baahida xisaabinta ee isbedbedelaysa. Sidoo kale, maraakiibta iyo doonyaha kale ee badda ayaa isticmaali kara mashiinnada isku-darka ee yar-yar sidii il tamar ah oo waqti dheer ah oo aan sii deynayn wasakh badan, iyagoo yareynaya ku tiirsanaanta shidaalka caadiga ah isla markaana ilaalinaya waxtarka hawlgalka badda.
Mawduucyada La Xiriira
