Israa'iil: Daraasad Cusub oo Muujinaysa In Daaweyn aan Qalliin ahayn ay Yarayn karto Xusuusta Xun ee PTSD
Yeruusaalem, 2 Febraayo, 2026 (TPS-IL) — Daraasad cusub oo Israa'iili ah ayaa tilmaamaysa in daaweyn gaaban oo aan u baahnayn qalliin oo lagu sameeyo maskaxda ay si weyn u yareyn karto xusuusta xanuunka leh ee dadka qaba cilladda walbahaarka daran ee PTSD, taasoo muujinaysa hab cusub oo daaweyn ah.
Daraasadda oo uu hoggaaminayey Prof. Nitzan Censor oo ka socda Jaamacadda Tel Abiib, ayaa muujinaysa in kicinta maskaxda ee la farsameeyay wakhtigeeda ay keeni karto yaraansho muuqata oo ku timaada dib-u-soo-noqoshada xusuusta iyo fikradaha qasabka ah, kuwaasoo loo arko mid ka mid ah dhinacyada ugu adag ee PTSD ee aan la daaweyn karin.
PTSD waa xaalad caafimaad oo maskaxeed oo ay sababto la kulanka ama marqaati ka noqoshada dhacdo naxdin leh. Calaamadaha waxaa ka mid ah dib-u-soo-noqoshada xusuusta, riyooyin xunxun, walaac daran, iyo fikrado aan la xakamayn karin. Dadka qaba PTSD waxay inta badan ka fogaadaan waxyaabaha u soo celinaya xanuunka waxayna la kulmi karaan isbeddello taban oo ku yimaada rumaysadka iyo dareenka. Xaaladdan waxaa caadiyan lagu maareeyaa daaweyn iyo daawooyin.
Censor wuxuu faahfaahiyey natiijadiisa Shabakadda Wararka ee Israa'iil.
"Tani waa markii ugu horreysay ee ay isugu yimaadaan dhowr hab oo ay suurta galisay daaweyn noocan oo kale ah: awoodda lagu gaaro qaybaha qoto dheer ee maskaxda iyadoo la isticmaalayo kicinta magnetic, oo ay weheliyaan dib-u-kicinta xusuusta, taasoo u oggolaanaysa daaqad faragelin ah," ayuu Censor u sheegay TPS-IL.
Daraasadda ayaa diiradda saartay hippocampus-ka, oo ah qayb qoto dheer oo maskaxda ah oo la og yahay inay door muhiim ah ka ciyaarto samaynta, kaydinta, iyo soo celinta xusuusta. Maadaama kicinta tooska ah ee gobollada qoto dheer ee maskaxda ay u baahan doonto habab qalliin, cilmi-baarayaashu waxay isticmaaleen istaraatiijiyad aan toos ahayn.
Iyadoo la isticmaalayo sawirrada functional MRI, kooxdu waxay aqoonsatay gobollada dusha sare ee maskaxda oo si shaqo ahaan ugu xiran hippocampus-ka qof kasta oo ka qayb galay. Goobahan gaarka ah ee la aqoonsaday ayaa markaa la kiciyay iyadoo la isticmaalayo transcranial magnetic stimulation (TMS), oo ah hab aan u baahnayn qalliin oo horeyba loo isticmaalayay dhowr daaweyn oo neerfaha iyo maskaxda ah.
Toban qof oo qaangaar ah oo loo hayo PTSD ayaa ka qayb qaatay tijaabadii hore. Mid kasta wuxuu helay shan kulan oo daaweyn ah toddobaadkii. Kulan kasta, xusuusta xanuunka leh waxaa marka hore si ulakac ah dib loogu kiciyay iyadoo la soo bandhigayay sheeko maqal ah oo ku saabsan dhacdada xanuunka leh, ayuu yiri Censor.
Keliya ka dib dib-u-kicintaas ayaa la sameeyay kicinta maskaxda, inta lagu jiro muddo gaaban oo xusuusta la og yahay inay tahay mid dabacsan oo u furan isbeddelka, hab loo yaqaan memory reconsolidation. Ujeedadu waxay ahayd in la saameeyo sida xusuusta dib loogu kaydinayo maskaxda iyo in la yareeyo xoojinta dareenkeeda.
Natiijooyinka, sida uu sheegay Censor, waxay muujiyeen yaraansho joogto ah oo ku timaada xanuunka calaamadaha PTSD ee dhammaan ka qaybgalayaasha, iyadoo horumarinta ugu weyn la arkay xajmiga iyo xoojinta xusuusta qasabka ah.
Natiijooyinka waxay leeyihiin muhiimad gaar ah Israa'iil. Labo sano oo dagaal ah, in ka badan 3,700 oo askari ayaa loo hayay PTSD, halka 9,000 oo kale ay codsadeen aqoonsi. Dadka rayidka ah, daraasad ay samaysay Jaamacadda Ben-Gurion ee Naqab bishii Maarso 2025 ayaa lagu ogaaday in ku dhawaad kala bar dhalinyarada Israa'iili ay muujiyeen calaamado PTSD oo la xiriira dagaalka sababtoo ah heerka sare ee adeegga milatariga, khasaaraha shakhsi ahaaneed, iyo barakaca guryahooda.
"Daraasaddani waa mid horudhac ah, oo ku salaysan koox yar oo aan lahayn koox xakameyn ah. Laakiin waa caddeyn fikrad ah. Hadda waxaan ka shaqeyneynaa tijaabo ballaaran oo caafimaad," ayuu yiri Censor. "Waxaan rajeynayaa in dadka qaba PTSD ee Israa'iil ka dib labo sano oo dagaal ay ka faa'iideystaan mustaqbalka."
Natiijooyinka waxaa lagu daabacay joornaalka sayniska ee la qiimeeyay ee Brain Stimulation.
Mawduucyada La Xiriira
